Qida İntoleransı yeməklərə dözümsüzlük müasir dünyada məşhurdur və əhalinin 15%-20% nə təsir göstərən işlər vardır. Qida intoleransı immunitet sistemi üzərindən təsirlərini göstərməz. Qida və ya qida komponentlərinin struktur xüsusiyyətlərinə, farmakoloji təsirinə, kimyəvi strukturlarına və ya qidaları parçalayan ferment çatışmazlıqlarına, ferment xətalarına cavab olaraq ortaya çıxa bilər. Əksəriyyətlə həzm sistemi şikayətləri ilə özünü göstərir. Sizlərə bu yazımızda qida intoleransı əlamətlərini yazdıq.

Qida İntoleransı Əlamətləri

Qida intoleransı olanların çoxunda həzm sistemi ilə əlaqədar şikayətlər görülür. Funksional mədə-bağırsaq pozğunluqları olan xəstələrə ən sıx görülən irritabl bağırsaq sendromunda (İKS) şikayətlərin 50%-84%-ü  qida intoleransı ilə əlaqəli olduğunu görülməkdədir.

Həzm sistemi ilə əlaqədar olaraq artmış qaz, qarın ağrısı, qabarıqlıq və ya diareya kimi şikayətlərə gətirib çıxarar.

Migren, Baş ağrısı, Öskürək, Burun axması, Havada hiss etmək kimi həzm sistemi xaricində şikayətlərə də yol aça bilər.

Qida intoleransına yol açan ən tez qidalar içində Buğda çörəyi, kələm, soğan, noxud / paxla, Süd, Ədviyyatlar, Yağ / qızarmış qidalar ayrıca qəhvə kimi içkilər qarşımıza çıxmaqdadır.

Qida intoleransının səbəbləri nələrdir?

1.Gıdaları tamamilə həzm üçün fermentlər tələb olunur. Həzm sistemində qidaları parçalamaq üçün ifraz olunan fermentlərdən bəziləri yoxdur və ya qeyri-kafi çalışırsa doğru həzm olmaz. Laktoza   intoleransı olan insanlarda, süd şəkərini (laktoza) daha kiçik parçalara ayıran və bağırsaq yolu ilə əmilməsini təmin edən bir ferment olan laktaz kifayət qədər yoxdur. Laktoza həzm sistemində qalsa mədə ağrısı, spazm, qabarıqlıq, diareya və qaz kimi şikayətlərin meydana gəlməsinə gətirib çıxarar.

2.Gıdalar və içkilərin içində iştirak edən kimyəvi maddələr, bəzi pendirlərdə olan aminler və qəhvə, çay və şokolad olan kafenin müxtəlif şikayətləri yol aça bilər. Bəzi kəslər bu kimyəvilərə digərlərindən daha həssasdırlar. Məsələn, qəhvə içdikdə çarpıntılar ola bilər.

3.Gıdaların təbii strukturları içində zəhərli təsirə sahib olan kimyəvilərə malikdir və bu da diyarə, mədə bulanması və qusmağa səbəb olur. Az bişmiş lobya, son dərəcə xoş olmayan həzm problemlərinə səbəb ola biləcək aflatoksinleri vardır. Tamamilə bişmiş lobya toksin ehtiva etməz. Bu səbəbdən bəzən lobya yediklərində reaksiya verə bilərlər.

4.Düzgün depolanmamış olan balıq kimi bəzi qidalar “çürümə və bayatlaması” səbəbiylə histamin yığılmasına səbəb ola bilər. Qidalar içində yığılan histamin dəri töküntüləri, qarın krampları, diareya, qusma və mədə bulanmasına yol aça bilər. Ümumiyyətlə əlamətlər anaflaksiye bənzər güclü bir reaksiyaya gətirib çıxarar.

5.Bəzı qidaların içində iştirak edən salisilat normal kəslərdə problemə yol açmazken bəzi salisilat həssas kəslərdə reaksiya olaraq bədəndə qaşınma qızartı qabarıqlıq nəfəs darlığı baş gicəllənməsi kimi şikayətlər meydana gələr. Salisilatlar, zərərli bakteriyalara, göbələklərə, böcəklərə və xəstəliklərə qarşı müdafiə etmə mexanizmi olaraq bitkilərdə təbii olaraq çıxarılan salisil turşusu törəmələridir. Salisilatlar, meyvə və tərəvəzlərin çoxunda, ədviyyat, göyərti, çay və ləzzət qatqıları daxil edir çoxu bitki qaynaqlı qidadan tapılır. Nanə aroması, pomidor sousu, çiyələk və sitrus meyvələri xüsusilə yüksək səviyyələrdə salisilat məzmununa malikdir. Dad qatqılarıyla işlənmiş qidalar ümumiyyətlə yüksək səviyyədə salisilatlarda ehtiva edərlər.

6.Gıdaları içinə qoyulan qatqı maddələrinə intolerans son otuz ildə gedərək artan bir problem halına gəldi, çünki getdikcə daha çox sayda qida qatqı maddələri ehtiva edir. Qidaları içinə qoyulan qatqı maddələri qidaların dadlarını artırmaq, qidaları cazibədar qılmaq və rəf ömrünü uzatmaq üçün istifadə edilər. Xüsusilə içlərində nitrit, monosodyum glutamat, Sulfite, bəzi rəngləndirici maddələrlə reaksiyalar təsvir edilmişdir.

Önəmli Məlumat

Allergiya mütəxəssisləri isə (yeni adıyla İmmünoloji və Allergiya Xəstəlikləri Mütəxəssisi) 18 yaşından böyüklərdə görülən astma və allergik xəstəliklər mövzusunda xüsusi təhsil alaraq İmmünoloji və Allergiya Xəstəlikləri Mütəxəssisi diplomu alan və eyni zamanda da Daxili Xəstəlikləri və ya Döş Gəfəsi Xəstəlikləri və ya Dermatoloji Mütəxəssisi olan həkimlərdir.