Allergik astma xüsusilə şəhər həyatı ilə birlikdə bir çox insan üçün gedərək artan bir problem halına gəlməkdədir və sıxlığı hər keçən gün artan bir sağlamlıq problemidir. Allergiya mütəxəssisləri tərəfində tədqiqləri edilən və allergik astma diaqnozu qoyulan xəstələr üçün ən əhəmiyyətli problem müalicə necə ediləcəyidir. Allergik astma müalicəsi mütləq allergiya mütəxəssisləri tərəfindən edilməlidir. Bu məqalədə Allergik astma diaqnozu qoyulduqdan sonra müalicə necə edilməlidir sualını cavablandırmağa çalışacayıq.Astma Müalicəsi

Allergik Astma Müalicəsində Doğru Diaqnoz Əhəmiyyətli

Allergik astma diaqnoz üçün edilən tədqiqlərin allergiya həkimləri tərəfindən edilməsinin əhəmiyyəti xüsusilə tedavini necə ediləcəyinin təyin olunması baxımından çox əhəmiyyətlidir. Allergik astma müalicəsi üçün əvvəlcə doğru diaqnozun qoyulması lazımdır. Allergik astma üçün edilən tədqiqlərin doğru edilməsi və doğru şərh doğru diaqnoz qoyulması üçün əhəmiyyətlidir. Səhvən allergik astma diaqnozu edən xəstələr boşu boşuna uzun illər astma dərmanları istifadə etmək məcburiyyətində qala bilər. Allergik astma diaqnozu qoyulmazsa tez-tez xəstələnmə səbəbiylə xəstəxananın təcili yardıma nəfəs darlığı səbəbiylə getmək məcburiyyətində qalacaq və bu da gərəksiz antibiotik istifadə edilməyə səbəb olacaqdır. Bu səbəbdən allergik astmanın doğru diaqnozu çox əhəmiyyətlidir.

Yetişkinlərdə Allergik Astma Müalicəsi bir çox pillədən ibarətdir.

Allergik astma müalicəsində bütün allergik xəstəliklərdə olduğu kimi ilk əvvəl qorunma ilə başlayır sonrasında dərman müalicəsi, allergiya peyvəndi, tamamlayıcı müalicə və təhsil olmaq üzrə beş pillədən ibarətdir

Allergik Astma Müalicəsində Qorunma Müalicəsi

Allergik astma müalicəsində qorunma deyilincə allergik astmaya səbəb olan və tətikləyən faktorlara qarşı qorunma müalicəsidir. Qorunma müalicəsində mümkün qədər allergendən qorunma və tətikləyicilər qorunma şəklində ola bilər. Allergik astma inkişafına səbəb olan səbəblərdən qorunma üsullarına riayət edilməsi xəstə üçün çox əhəmiyyətlidir. Allergiyaya səbəb olan allergenlərdən qorunmaq irəlidə uygulayacağımız dərman müalicələrini və müalicə üsullarına də təsir etməkdədir.

-Allergenlərdən Qorunma

Allergenlərdən qorunmaq xüsusilə allergik xəstəliklər üçün çox əhəmiyyətlidir. Allergik astmaya yol açan alergik təsbit edilə bilsə allergik astmaya səbəb olan allergenlərdən qorunma gündəmə gəlir. Məsələn ev toz mayt allergiyası varsa həyatımızda çox çox yer tutan əşyalar içində yaşayan maytlardan qorunma tədbirləri alınmalıdır. Polenlere allergiya varsa xüsusilə xaricdə daha çox olan polen təqvimləri və polen sayıları ilə tozcuqları sıx olduğu dövrlərdə tozcuqları qorunma tədbirləri alınmalıdır. Pişik, it kimi heyvan tüklərinə qarşı allergiya varsa heyvan tüklərindən qorunma tədbirləri alınmalıdır. Peşə olaraq alergenlərə məruz qalanlarda bu alergenlərə qarşı iş yerində tədbir alınması əhəmiyyətlidir. Tədbir almamıza baxmayaraq qaça bilmədiyimiz alergenlər üçün peyvənd müalicəsi (immunoterapi) ən əhəmiyyətli müalicə variantıdır.

-Tetikleyicilerden Qorunma

Allergik astma hücumlarının ortaya çıxmasından ən əhəmiyyətli tətikləyicilər biri qış sezonlarında daha çox qarşımıza çıxan təkrarlayan viral infeksiyalar olan qrip salgınlarıdır. Tətikləyicilərdən qorunmada ən əhəmiyyətli qorunma qripə qarşı qorumadı. Qripə qarşı qorunmada qrip mövsümü əvvəli olan Sentyabr ayında qrip peyvəndi edilməsi tövsiyə edilə bilər. Allergik astmalı kəslər qoxulara qarşı çox həssasdır. Astımda zamanla inkişaf edən həddindən artıq bronx hiperreaktivitesi və ya həddindən artıq həssaslıq səbəbiylə iti qoxulu ətirlərdən qaçınılması və parfümsüz yuyucularla təmizlik edilməsi və təmizlik vəsaitlərinin qoxusuz olanlarının seçilməsi faydalı olacaq.

Bütün astmalı xəstələr üçün ən əhəmiyyətli problemlərdən və tətikləyicilər biri siqaretdir. Siqaret bütün hava yollarını birbaşa olaraq təsir edən bir çox zərərli maddə daxil etməkdədir. Həm xroniki obstrüktif ağciyər xəstəliyi (xroniki bronxit + emfizema) həm də astma kimi siqaret ilə əlaqəli ağciyər xəstəliklərində qalıcı və davamlı davam edən hava yolu ziyanı meydana gətirməkdədir

Siqaret çəkmək astmalı xəstələrdə kəskin astma hücumlarını tetikleye bilər; bunun yanında astma ağırlığı ilə siqaretə məruziyəti arasında çox möhkəm bir əlaqə vardır. Uşaqlıq illərində siqaretə məruz qalmaq belə irəlidə astma üçün çox böyük bir risk meydana gətirməkdədir. Son dövrdəki məlumatlarımız aktiv siqaret içində rəhiq yetişkinlərdə astmanın başlanğıcı üçün əhəmiyyətli bir risk faktoru olduğunu göstərməkdədir.

Yetişkin xəstələrdə xüsusilə xroniki öskürək şikayəti bir çox xəstəliklə birlikdə ola biləcəyi üçün sistemik müayinəsi edilməlidir. Xroniki öskürəyin səbəblərində biri olan reflü də qıcıqlandırıcı amildir və reflüks əlaməti olan xəstələrdə reflü müalicəsi məsləhətdir.

Allergik astma ilə birlikdə çox sıx görülən allergik rinit və ya geçici soyuqdəymə müalicəsinin birlikdə verilməsi tələb olunur. Allergik rinitə bağlı olaraq burun tıxanıqlığı olan xəstənin burun tıxaniqlığı aradan qaldırılmadığı müddətcə bütün alergenləri üçün ən asan yol olan ağızdan nəfəs alma başlayır və birbaşa olaraq alergenlər ağciyərin içinə keçir. Allergik rinit müalicə edilməyən xəstələrin allergik astması da müalicə edilə bilməz. Egzama varsa ekzema müalicəsi edilməsi allergik astma müalicəsi müvəffəqiyyətini artırmaqdadır.

Yetişkinlərdə Allergik Astmanı Tetikleyenlerden çəkinmək əhəmiyyətlidirmi?

Xüsusilə piylənmə allergik astma inkişafına yardım edir. Çünki piylənmə yağı hüceyrələri astmaya səbəb olan bəzi maddələr ifraz etməkdədir. Bu səbəblə piylənmə olanların arıqlamaları və piylənmədən qaçınmaq faydalı olacaq. Xüsusilə fast-foodla bəslənmək astma hücumlarını tətikləyə bilər.

Hava çirkliliyi şəhər həyatının gətirdiyi ən böyük problemlərdən biridir. Xüsusilə hava çirkliliyinin sıx olduğu dövrlərdə çöldə çox qalınmaması lazımdır ayrıca yenə hava çirkliliyinin sıx olduğu dövrlərdə pəncərələrin açılmamasına çöldəki çirkli havanın otağının içərisinə girməsi engellenmelidir. Lazım olsa otaqda hava otağını təmizləmək üçün hava filtr cihazları istifadə edilə bilər.

Siqaret içimi ilə allergik həssaslığın meydana gəlməsi və irəlidə meydana gələ biləcək astma arasında dəqiq bir əlaqə vardır. Bu səbəblərdən ötəri allergik astma olsun və ya olmasın siqareti buraxmağa istiqamətləndirməli və passiv siqaret içimini də qorunmalarını təmin etməliyik.

Yetişkinlərdə Allergik Astma Müalicəsində Dərman Müalicəsi necədir?

Allergik astma müalicəsində rahatlaşdırıcı və qabaqlayıcı müalicə olmaq üzrə iki cür dərman müalicəsi vardır.

-Allergik Astma Müalicəsində Rahatlaşdırıcı Dərman Müalicəsi

Allergik astmalı xəstələrdə ən önəmli şikayət nəfəs darlığıdır və buna görə bir an əvvəl nəfəs darlığının aradan qaldırılması tələb olunur. Allergik astma müalicəsində rahatlaşdırıcı dərman müalicəsində dərmanlar bronxlarda genişləmə edərək öskürək və nəfəs sıxışmasında rahatlama təmin edər. Yalnız öskürək, ağciyərdə hırıltı və nəfəs darlığı olduğu dövrlərdə 1-2 həftə müddətlə istifadə edilməkdədir. Tək başına istifadə edildiyində yalnız şikayətləri aradan qaldıra  bilir amma allergik astma iyileştirmez.

-Alerjik Astma Müalicəsində Yaxşılaşdırıcı Müalicə

Allergik astmanın müalicəsi üçün lazımlı olan ən əhəmiyyətli dərmanlar nəzarət edici olan qabaqlayıcı müalicələrdir. Kortizon daxil edən və daxil etməyən dərmanlar vardır. Bu müalicələr ağciyərlərdəki allergik astma səbəbiylə inkişaf edən ziyanı düzəltmək üçün istifadə edilməkdədir. Çoxu dəfə rahatlaşdırıcı dərmanlarla birlikdə istifadə edilərlər astmanın vəziyyətinə bağlı olaraq uzun müddətli istifadə edilir. Xəstələr tərəfindən çoxu dəfə kortizon daxil etdiyi üçün istifadə etməsini istənməyən dərmanlar əslində daxil etdikləri kortizon çox az miqdardadır və dozaları xəstəyə zərər verməyən dozalar olaraq müəyyən edilməlidir. Kortizon daxil edən dərmanlar uyğun verilsə həmişə qorxulan kortizonu zərəri olmayacaq.

Yetkinlərdə Allergik Astma Müalicəsində Allergiya  Peyvənd Müalicəsi lazımlı ola bilərmi?

Allergik astma müalicəsində allergiya peyvəndi uşaqlarda olduğu kimi yetkin xəstələrdə da təsirli bir müalicədir. Allergik astma xəstəliyində şikayətlərə yol açan allergendən uzaq qalmaq çox əhəmiyyətlidir. Pişik, it, lateks kimi bəzi allergenlərdən uzaq qalınsa şikayətlər nəzarət altına alınır. Çox daha məşhur olan ev tozu və ya polenler ilə təması kəsmək mümkün deyil. Bu vəziyyətdə bu alergenlərə qarşı bədənimizdə dözümlülük inkişaf etdirərək bənzər şəkildə şikayətlərin idarə altına alınmasını təmin edir. Yəni daha çox alergik idarəli olaraq allergiya həkimləri idarəsində bədənimizə verilməsi ilə peyvənd müalicəsi (Immunoterapi) ilə təmin olunur. Allergiya peyvəndləri dilaltı və dəri altı inyeksiya peyvəndi olmaqla iki tipdir. Dil altı peyvəndi da damla, sprey və tablet peyvəndi olmaqla 3 tipdir. Dilaltı sprey və damla peyvəndlər nə Təəssüf ki artıq üretilmemektedir. Dəri altı inyeksiyalar da daha təsirli müalicə üsuludur. Allergiya peyvəndləri allergik astmanın səbəbi olan allergiyaya qarşı bədəni alıştırmakta və immuniteti artırıb bronxların zərər görməsini maneə törətməkdədir. Allergiya peyvəndləri ilə allergik astma idarəsi təmin edildiyi kimi müalicə sonrasında tamamilə ortadan qaldırılması da mümkün ola bilər. Allergiya peyvəndləri başladıqdan sonra dərman ehtiyacını azaldır və hətta ortadan qaldırmaqdadır. Allergiya peyvəndlərində kortizon və hormon tapılmaz yalnız alergenlər tapılar.

Peyvənd müalicəsi (immunoterapi) allergik xəstəliklərin təbii gedişini dəyişdirən tək müalicə üsuludur. Bu səbəblə İmmünoterapiye erkən dövrdə başlanılmalıdır. Immunoterapi ən son müraciət ediləcək bir müalicə variantı olaraq deyil, xəstəliyin erkən dövründə dərman müalicəsinə əlavə olaraq tətbiq olunan bir müalicə variantı olmalıdır.

Allergik Astma Müalicəsində Tamamlayıcı Müalicə

Allergik astma müalicəsində tamamlayıcı müalicə qorunma, dərman müalicəsi və allergiya peyvəndi yanında verilən dəstək müalicəsinə tamamlayıcı müalicə deyilməkdədir. Bir çox üsul tətbiq olunub ancaq elmi olaraq əhəmiyyətli bir faydası tapılmamışdır. Xüsusilə akapunktur, biorezinans, homeopati kimi tamamlayıcı müalicələrdə elmi olaraq çox faydalı olduğunu istiqamətli nəticələr müəyyən olunmamışdır. Bitki mənşəli müalicə yolları sınana bilər lakin bəzi bitkilərin müalicədən çox zərəri ola biləcəyi də unudulmamalıdır.

Allergik Astma Müalicəsində Təlim

Allergik astma diaqnozu qoyulduqdan sonra ən əhəmiyyətli problem müalicə çünki astma müalicəsi üçün tətbiq olunan müalicələr uzun illər davam edə bilməkdədir. Buna görə allergik astma müalicəsində təlim çox əhəmiyyətlidir. Xüsusilə astma üçün istifadə edilən dərmanların necə istifadə ediləcəyi mövzusunda təlim verilməsi və dərmanların düzgün istifadə edilməsi çox əhəmiyyətlidir. Əks təqdirdə dərmanların səhv istifadə edilməsi müalicə başarısızlığına səbəb olacaq. Ayrıca astma müalicəsi bir bütün olaraq baxıldığında qorunma müalicəsi, dərman müalicəsi və xüsusilə 3-5 il müddət bilən peyvənd müalicəsində allergik astmalı xəstələrə təlim verilməsi əhəmiyyətlidir.

Nəticə olaraq;

-Alerjik astma müalicəsi üçün doğru diaqnoz əhəmiyyətlidir.

-Alerjik astma müalicəsi bir bütün olaraq qiymətləndirilməli və müalicədəki bütün pillələr; qorunma müalicəsi, dərman müalicəsi, allergiya peyvəndi, tamamlayıcı müalicə və təlim ilə birlikdə edilməlidir

-Allergiya mütəxəssislərinin nəzarəti altında tətbiq olunan Allergiya peyvəndinin müvəffəqiyyəti güldürücüdür.

-Alerjik astma müalicəsində dərmanların necə kullanılacağının təlimi çox əhəmiyyətlidir.