Uşaqların bəslənmə şəkilləri zaman içində böyüdükcə dəyişir. Kimlər üçün uşaqların bəslənməsi ailələrə böyük bir kabus ola bilər. Xüsusilə yemək seçmə, az yemək yemə, iştahsızlıq yetəriz qidalanma malnütrisyona səbəb ola biləcəyi üçün diqqətli olunmalıdır. Bu səbəblə də istər istəməz düşünürük hansı bəslənmə modeli bizə daha uyğun hansı daha sağlam.

 

shutterstock_63726874gçrt

Karbonhidratlar

Karbohidratlar bədənimiz üçün lazımlı olan makro qida elementlərindəndir. Ən doğru və sağlam olan karbohidrat seçimi uşağımızın inkişafında böyük əhəmiyyət daşıyar. Karbonhidrat deyildiyi zaman çox insanın ağlına şəkər, tort və ya börek gəlir. Ancaq doğru və sağlam karbonhidrat qaynaqları tam taxıl ehtiva edən, lif nisbəti və vitamin mineral dəyəri yüksək karbohidratlar. Uşaqlarımızın bəslənməsində olduğu qədər öz süfrələrimizdə də doğru karbonhidrata yer verək. Bədənimiz üçün lazımlı hər qida payını tükətmək  lazımdır. Tam buğda çörəyi, yarma, kəpəkli makaron, quru paxla, noxud, mərcimək və s. uşaq üçün həm lif qaynağı həm də toxluq hissini artıracaq karbohidratlar. Uşaqlarımıza doğru taxıl istehlakı vərdişini kiçik yaşda qazandırmaqda fayda vardır.

Zülallar

Zülallar bədənimizin fundamental quruluş daşlarıdır. Uşaqlıq çağında alınan kifayət qədər zülal, uşaqların inkişaflarını və irəli yaşlardakı həyat keyfiyyətlərinə birbaşa təsir etməkdədir. Günlük enerjinin 12%-15% ‘i zülallardan təmin edilməlidir. Zülalların bədənimizdə anbarı yoxdur buna görə çox aldığımız zülal yağa çevrilir.

Zülallar bütün heyvani və bitki mənşəli qaynaqlı qidalarda vardır. Ancaq qidaların ehtiva etdikləri zülallar miqdar və keyfiyyət baxımından bir-birindən fərqlidir. Zülal məzmunu ən yaxşı qidalarımız; yumurta, ət, toyuq, balıq, hindi, süd, qatıq, pendir kimi heyvani qidalardır. Kurubaklagiller, taxıllar, qoz-fındıq, fıstıq kimi yağlı toxumlar isə bitki mənşəli qaynaqlı proteinlerdir. Heyvan mənşəli zülalların biyoyararlılığı daha yüksəkdir ancaq bəzi əksik amin turşularını ödəmək adına heyvani və bitki mənşəli qaynaqlı zülalları qarışıq tükətmək tələb olunur. Yumurta bizim nümunə zülal dediyimiz ən keyfiyyətli və bədəndə ən yaxşı həzm olunan zülallardır. Bu səbəblə uşaqlarımızın bəslənməsində mütləq yumurtaya yer verilməlidir.

Uşağımızın sevmədiyi qidaları tükətməsi mövzusunda təzyiq etməməliyik. Ağ pendirin qoxusunu sevmiyə bilər yerinə qoxusu olmayan holland pendiri seçim edilə bilər. Süd sevmirsə yerinə kalsium ehtiyacı qarşılamaq adına qatıq, ayran tükətə bilər. Bu qidaları uşağımızın qabından tamamilə çıxarmamalıyıq, bir iki həftə sonra bəzi qidaların içinə qarışdıraraq o qidanı təkrar cəhd etməliyiz. Məsələn südün içinə kakao əlavə edə bilərik və ya çiyələk, banan kimi meyvə püreleriyle qarışdıraraqda uşağımızın sevə biləcəyi südlü içkilər hazırlaya bilərik.

Uşaqlıq çağında hər gün 2 stəkan süd, 1 kasa qatıq, 1-2 dilim pendir, 1 dənə yumurta və 2-3 küftə qədər ət / toyuq və ya balıq tükətimi zülal ehtiyacını qarşılayar. Təbii ki, bu ölçülər uşağın boyuna, kilosuna, yaşına, gündəlik aktivliyinə görə dəyişə bilər.

Yağlar

Yağlar bədənimiz üçün lazımlı enerji qaynaqları olaraq bilinər. Yağda əriyən vitaminlərin (A, D, E, K) istifadə edilməsində və sinir sisteminin işində rol alırlar. Xüsusilə kərə yağı və yağlı ətlərin tükətimini erkən yaşlarda məhdudlaşdırmaqda fayda vardır. Uşaqlarda ümumi enerjinin 30% -nin yağlardan gəlməsi təklif edilməkdədir.

Unutmayaq ki …

Uşaqda qazandırılması lazım vərdiş payların nizamlı olması və qabına qoyulan yeməyin bitirilmesidir. Uşağa yeməklər kiçik boşqablar şəklində verilməli, bitiremeyeceği miqdarlarda israr edilməməlidir. Köklüyə meyli və ya həddindən artıq iştahsız olan uşaq xaricində uşağın yeməyi miqdar istəyinə buraxıla bilər.

Ən əhəmiyyətli və dəyişməyən təməl qaydamız isə bütün qidaların balanslı bir şəkildə tükədilməsidir. Bir qidanın kafi olduğunu, uşağın yaşına uyğun böyümə və inkişaf göstərməsinə baxaraq dəyərləndirə bilərik. Yetərli və balanslı bəslənmək üçün lazımlı miqdarda zülal, yağ, karbohidrat vitamin və mineral kimi qida elementlərini istehlak etməliyik. Yəni uşağımızın qabından tarazlığı qurmaq onun böyüməsi inkişafı üçün çox əhəmiyyətlidir.

Diyetoloq Xədicə Gürgen

                             Diyetoloq və Qida Mütəxəssisi