Ürtiker Nədir və Əlamətləri Nələrdir?

Ürtiker dəri üzərində qaşıntı qızartı və qabarıqlıq şəklində özünü göstərən və 24 saat içində özbaşına iz buraxmadan itə  bilən ən məşhur dəri xəstəliyidir. Ürtiker ümumiyyətlə xəstələr tərəfindən birdən ortaya çıxan və sonrasında eyni şəkildə itən dəri töküntüsü olaraq təyin olunar. Ürtiker dəri üzərində olmasına baxmayaraq ümumiyyətlə dəri altındakı toxumada görülən şişlik yəni anjiyoödemle ilə birlikdə ola bilər. Ürtiker ilə birlikdə göz qapağı dodaqlar dil, əl, ayaq və genital bölgələrdəki şişlik anjiyoödemler görülə bilər.

Ürtiker Əlamətləri

Urticaria lövhələri bir neçə millimetrdən bir neçə santimetrə qədər ölçüdə dəyişən dəri səthində tez-tez solğun, qaşınma yaradır. Bədənimizin hər hansı bir yerində aniden meydana gəlir. Deridəki kabarcıklar və qızarıqlar toplam iynə başı və qaşınma kimi böyük ola bilər. Qabaqlarmaları ağ və ya qırmızı müşahidə olunur.

Qabarcıqlar sönməyə başladığında, ətrafındakı qızartı qala bilər, daha sonra bu qızarık ləkələri yox olur və dəri normala dönər. Ümumiyyətlə, lezyonlar 24 saat 48 saniyə arasında bir iz olmadan yox olur.

Ürtiker şikayətləri 6 həftədən qısa sürürsə kəskin ürtiker 6 həftədən uzun sürürsə xroniki ürtiker olaraq adlandırılar. Xroniki ürtiker xüsusilə üzərində dayanılması lazım olan və altında xəstəliklərin araşdırılması lazım olan bir xəstəlikdir.

Ürtiker səbəbləri nələrdir?

Ürtiker akutmu xroniki mi olduğu əhəmiyyətlidir. Kəskin ürtiker tez-tez baş verir və bir sıra əsas səbəblərə səbəb ola bilər, lakin ən çox yayılmış səbəblər infeksiya, qida və dərmanlardır. Xroniki ürtiker həyat keyfiyyətinə çox ciddi şəkildə təsir göstərir və onun altında bir çox xəstəlik ola bilər. Xroniki ürtiker səbəbləri atında allergik xəstəliklər xaricində immun troid xəstəlikləri, romatizmal xəstəliklər, infeksiyalar və malignitelerin araşdırılması lazımdır.

Xroniki ürtikerdə isti, soyuq, günəş işığı və dərin təzyiq, emosional stresslər və məşq kimi ekoloji faktorları ürtiker şikayətlərinə səbəb olur.

Ürtiker akutta olsa kronikte olsa allergiya həkimi tərəfindən qiymətləndirilməsi uyğun olur çünki ürtiker bəzən digər xəstəliklərin ilk əlaməti ola bilər.

Ürtiker necə müalicə olunur?

Ürtiker bir çox səbəbə bağlı olaraq ortaya çıxdığı üçün ilk əvvəl bu səbəblərin ortaya çıxarılması tələb olunur. Altında yatan bir xəstəlik varsa bu xəstəliyin müalicəsinin edilməsi tələb olunur.

Ürtiker müalicəsində istifadə edilən ən tez dərmanlar antihistaminiklerdir. Antihistaminikler digər dərmanlarla kombinə edilə bilər, amma kifayət qədər deyilsə kortizon və ya digər immünsupresif dərmanlar istifadə edilə bilər.

Xroniki ürtiker yeni inkişaf etdirilən ən əhəmiyyətli müalicə anti IgE dərman müalicəsidir. Xroniki ürtiker çox təsirli bir dərman olaraq istifadə edilməkdədir. Xüsusilə bir səbəbi tapılan ürtikerli xəstələrdə ən təsirli müalicə üsuludur. Ürtiker birdən ortaya çıxan və eyni şəkildə itə həyat keyfiyyətinin çox ciddi şəkildə pozan bir xəstəlikdir. Ürtiker səbəbləri arasında bir çox xəstəlik ola biləcəyi kimi bəzən də bir xəstəlik saptanamaz buna görə xəstələrdə daha böyük çətinliyə yol aça bilər. Ürtiker şikayətləri olan xəstələrin allergiya həkimləri tərəfindən qiymətləndirilməsi, tetkiklerinin edilməsi və müalicəsinin doğru bir şəkildə təşkil edilməsi vacibdir.

Öskürəyin Səbəbləri Nələrdir?

Öskürək uşaqların həkimə müraciət etməsinə səbəb olan ən əhəmiyyətli tapıntıdır. 15 günə qədər kəskin, 30 günü keçsə isə xroniki olaraq qiymətləndirilər. 5-11 yaşlarında olan uşaqlarda 10%, məktəbəqədər uşaqlarda isə 22% olduğu bildirilir.15 günə qədər olan öskürələr digər bir tapıntı və ya xüsusiyyət olmadığı təqdirdə yuxarı tənəffüs yolu infeksiyasına bağlıdır. On beş ilə otuz gün arasında uşaq yenidən nəzərdən keçirilməlidir. Ağır bir xəstəliyin olmadığına dair bir sübut yoxdursa, ümumiyyətlə yuxarı tənəffüs yoluxucu infeksiyası səbəbiylə öskürək sayılır. Lakin öskürək 30 gün davam edərsə, artıq xroniki olan və bu mövzuda yaşanan uşaqlıq alerjisi və / və ya uşaqlıq sinə xəstəliklərində bir mütəxəssis tərəfindən qiymətləndirilməlidir.

Uşaqlarda xroniki öskürəyə səbəb olan bir çox xəstəlik var. Buna görə ətraflı bir hekayə alınmalı və araşdırılmalıdır. Sonrakı araşdırmalar bulgulara uyğun olaraq edilməlidir.

Uşağın yaşı, öskürəyin xüsusiyyəti, öskürəyin sıx görüldüyü zaman və tətikləyicilər, öskürəyə yoldaşlıq edən başqa bir tapıntının varlığı, ailə hekayesi və varsa keçmişdə tətbiq olunan müalicələr sorgulanmalıdır.

Kronik öskürək olan bir uşaqda ən əhəmiyyətli məsələ astma qiymətləndirilməsidir. Astma öskürək, xırıltılılıq, nəfəs darlığı və sinə sıxlığı ilə xarakterizə olunur. Öskürək quru, öskürək, gecə öskürək, astma öskürək. Onların ailə və / və ya özünü bildirmiş allergik xəstəlik olması vacibdir. Fiziki müayinədə allergik ekzema və allergik rinit kimi digər allergik xəstəliklər ola bilər. Laboratoriya tapıntılarından xəstənin qandan və ya dəridən edilən allergiya testlərində alergik həssaslığının müəyyən olunması, yaşı uyğunsa tənəffüs funksiya testində tənəffüs yollarında həssaslıq müəyyən olunması və astma müalicəsinə cavab alınması astma diaqnozu qoyulmasını etməyə imkan verir. Bəzi uşaqlarda, xroniki öskürək, nəfəssiz olmadan astma yalnız tapıntı ola bilər. Lakin bu, uşaqlarda böyüklərdən daha az yaygındır.

Uşaqlarda xroniki öskürəyin digər bir vacib səbəbi, böyüklərdəki kimi olmasada , burun arxasına olan axıntıdır. Burun allergiyası, sinüzit, dərmanlar və ekoloji qıcıqlandırıcılar bunu yarada bilər. Bu xəstələrdə öskürmə, boğaz axıntı, qıcıqlanma, boğaz təmizliyi, burun tıxanması və axması vardır. Xəstələr bəzən səssizliyə şikayət edirlər. Lakin kiçik uşaqlarda burun arxasından boğaza olan axıntı olduğuna dair məlumat alına bilmədiyi kimi bəzən axıntı olmadan da bu xəstəliklər öskürəyə səbəb ola bilər.

Uşaqlarda xroniki öskürəyin digər bir səbəbi yuxarıda bəhs edilənlərə görə daha az görülməklə birlikdə mədədən yemək borusuna qida keçişi olaraq təyin olunan reflü xəstəliyidir. Yetişkinlərdən fərqli olaraq, uşaqlarda tənəffüs tapıntılar olur. Ən əhəmiyyətli tapıntı xroniki öskürəkdir. O səbəblə xroniki öskürəkli uşaq mütləq reflü baxımından da qiymətləndirilməlidir.

Nəticədə:

Xroniki öskürək uşaqlarda ümumi vəziyyətdir. Altında böyük xəstəliklər var. Bu səbəblə xəstələrin bu mövzuda təcrübəli həkimlər tərəfindən qiymətləndirilməsi, buna görə tədqiqlərin edilməsi və monitorinqi lazımdır.

Allergiya necə müəyyən edilir?

Geçmişdə olduqca nadir olaraq qarşılaşdığımız allergik reaksiyalar indiki vaxtda artım göstərir. Burada həyati amillər, şəhər həyatı, qidalanmada istifadə olunan qida maddələr və bir çox digər alternativ amillər meydana çıxır. Genetik faktorları inkar edə bilmədikləri üçün alerjilerin aşkar edilməsi çox vacibdir. Allergiya diaqnozu necə quruluşumuza ən dəqiq cavab alerji keyfiyyətinə müraciət edərək testə girməkdir. Beləliklə, allergiya səhvsiz aşkar edilə bilər.

Allergiya Necə Müəyyən Olunur Hansı Üsulları Tətbiq Olunar?

Allergiya və alerji diaqnozu ilə bağlı narahatlıq yaranarsa, müxtəlif alternativ test üsulları var. Allergiya testlərinin başında xüsusilə dəri qaynaqlı olan allergiyaları müəyyən etmək üçün dəri testi gəlməkdədir. Yüksək həssas və təcrübəli insanlar tərəfindən aparılacaq bir dəri testi ilə, yarım saat içində alerjiniz olanı öyrənəcəksiniz. Allergiya testləri arasında qan testlərində də qəti nəticələr əldə etmək üçün tətbiq olunur. Allergik reaksiyalar müxtəlif üsulların tətbiq edildiyi qan testi tətbiqləri ilə dəqiq şəkildə aşkar edilə bilər.

Doğru Şəkildə Allergiya necə müəyyən edilir?

Həssas allergiyayı necə təyin etmək istəsəniz, yuxarıda göstərilən tətbiqlərə əlavə olaraq simptomlar və tapıntılar yaxşı müşahidə olunmalıdır. Bu nöqtədə həkimin təcrübəsi olduqca əhəmiyyətlidir. Ediləcək olan testlər əldə edilən və toplanan tapıntılar yaxşı araşdırıldığında hansı allergiyanın sizi narahat etdiyini asan bir şəkildə öyrənə bilərsiniz.

Allergiyalar necə müalicə olunur?

Həyatlarını qarşılaşdıran və təsir edən allergiyalar mənfi bir şəkildə müxtəlif mənbələrə səbəb ola bilər. Alerjilerin bu mövzuda necə müalicə edilməsinə dair suallara cavab verə bilmək üçün ilk növbədə allergiyanın mənbəyi və səbəbi bilinməlidir. Allergiya testi də tələb olunur. Ancaq bu şəkildə allergiyanın qəti olaraq səbəb qaynaqlandığı tapıla bilər. Bu aşkarlıqdan sonra, allergiya müalicəsi və onların təsirlərinin aradan qaldırılması üçün bir iş ola bilər.

Allergiyalar necə müalicə olunur?

Allergiya, ilk növbədə müalicənin səbəbi olduğu üçün allergiyanın səbəbi ilə əlaqələndirilməlidir. Bu sayədə allergiyanın artması və davamı qarşısı alınır. Bundan sonrada allergiya necə müalicə edilir sualına ortaya çıxartdığı təsirlərdən xilas olmaq üçün lazımlı dərmanlı üsulların istifadə edilməsi şəklində cavab verilə bilər. Meydana gələn allergiyanın ortaya çıxartdığı müxtəlif təsirlər ola bilməkdədir. Bunların müalicəsində müxtəlif dərmanlar və ya üsullar tətbiq oluna bilər.

Allergiya Necə Müalicə Edilir və Müalicə edilə bilməyən Allergiyalar?

Ediləcək müalicədə ilk olaraq allergiyanın səbəbi olan və təsirə səbəb olan il adamın bağının kəsilməsi lazımdır. Bu qida, dərman və ya fərqli bir şey ola bilməkdədir. Bu bağın qopması allergiya necə müalicə edilir sualında müalicənin ən əhəmiyyətli qisimi olaraq cavab ola bilməkdədir. Bundan sonra baş verən təsiri aradan qaldırmaq üçün müxtəlif üsullar tətbiq oluna bilər. Xatırlanmalıdır ki, müvəffəqiyyətli bir müalicə yalnız allergiyanın səbəbi düzgün müəyyən edildikdə mümkündür.

Allergiya Testi Neçə Yaşında Edilir?

Ümumi olaraq kiçik yaşlarda uşaqların və hətta körpələrin allergiya testlərinin edilməməsi lazım olduğu deyilməkdədir. Ancaq bu vəziyyət bir çox baxımdan etibarlı deyil. Ana və ataların allergiya testi neçə yaşında edilər sualı bu mövzuda olduqca çoxdur. İnsanların bir çox fərqli faktora və qidaya qarşı allergiyası ola bilməkdədir. Bu allergiyalar yetkinlər yanında uşaq və körpələrdə də ola bilməkdədir. Allergiyanın səbəbin tapılması üçün mütləq test edilməsi lazımdır.

Körpələrdə Allergiya Testləri Edilirmi?

Allergiya problemini yaşayan uşaqlarda və körpələrdə də bu allergiyanın səbəbinin tapılması müalicə tətbiq olunması mövzusunda olduqca əhəmiyyətlidir. Səbəbi olmayan allergiyanın müalicə edilməsi olduqca güc və çətindir. Bu səbəblə allergiya testi neçə yaşında edilər sualına bir çox yaşda edilə bilər söylenebilmektedir. Körpələrdə ortaya çıxan ekzema və qida allergiyaları mövzusunda lazımlı testlər 2 və ya 3 aylıqdan sonra edilə bilər. Ancaq bu şəkildə körpələrin allergiyası olduğu qidaların müəyyən edilməsi mümkün ola bilməkdədir.

Hansı Allergiya Testi Hansı Yaşda Edilir?

Allergiyalar mövzusunda etibarlı bir müalicə olması və insanların allergiyanın təsirlərindən xilas olması həyatlarının keyfiyyətli şəkildə davam etməsi üçün olduqca əhəmiyyətlidir. Uşaqlarda və körpələrdə də bu vəziyyət eynilə etibarlıdır. Bu səbəblə allergiya testi neçə yaşında edilər sualına allergiyanın olduğu yaşda edilər cavabı verilə. Uşaqlarda və körpələrdə də görülən allergik müxtəlif və xüsusi testlər ilə tapılması və tanı qoyularaq müalicəyə başlanması mümkün ola bilməkdədir. Bu mövzuda kurumumuzda lazımlı bütün testlər problemsiz olaraq edilə bilər.

 

 

Metal Allergiya Nədir? Protez stent və dolğun maddələr, allergiyaya səbəb ola bilər mi? Titan allergikdirmi?

Metal allergiyası immunitet sisteminin metal kimi kimyəvi maddələrə vermiş olduğu gec tip allergik reaksiyadır. XX-ci əsrdə, sənayeləşmə və müasir həyat, metallara qarşı həddindən artıq bir həssaslıq və bu səbəbdən metal allergiyasına artıma gətirib çıxarmışdır. Nikel, kobalt və xrom üzərində ümumi bir diqqət var, çünki bu metallar ən çox yayılmışdır. Ətrafındakı nikel, kobalt və krom kimi metallar hər yerdə yerləşir.

20-ci əsrin ilk yarısında, metal və kaplama sənayesində çalışan kəslər arasında nikel allergiyası və kontakt dermatit daha çox görülməyə başlamışdır. Bu gün metal allergiyası deyildiyində ən tez qarşımıza çıxan nikel allergiyası, əsasən nikel tərkibli istehlakçı məhsullarına məruz qalma ilə açıqlanmaqdadır.

Metal allerjisinin ümumi əhali səviyyəsində olduğu təxmin edilir və qadınların 17% -i kişilərin 3% -də nikel allergiyası olduğu təxmin edilir. Kobalt və xrom allergiyası da 1-3% -də görülə bilər. Titan kimi yeni metallar da allergiya olduğu göstərilir. Dermatit şikayətləri olan xəstələrdə bu nisbət daha yüksəkdir.

ƏN SIX GÖRÜLƏN METAL ALLERGENLERİ NƏLƏRDİR?

İndiki vaxtda sənayeləşmə ilə birlikdə müasir həyatda hər keçən gün artan metal əşyalar və kimyəvi maddələr yeni allergik reaksiyaların inkişafına gətirib çıxarmaqdadır.

Nikel, kobalt və xrom ən məşhur istifadə edilən metallar olduqları üçün üzərində ən çox durulan metallardır.

Son illərdə daha çox istifadə edilməyə başlanan titan ilə əlaqədar allergik şikayətlər nəşr olunmağa başlanmışdır. Xüsusilə implantlarda titan istifadə edilməsi ilə birlikdə titan alerjilerinin artacağı görülməkdədir.

Titan

Titan allergiyası ümumiyyətlə çox yaxşı bilinməməklə birlikdə, bütün xəstələrin təxminən 4%-i allergik olacağını bildirmişdir. Titan allergiyası olan kəslərdə simptomlar çox fərqli və dəyişkən ola bilər. Bunlar sadə dəri töküntülərindən kontakt dermatit və ya əzələ ağrısından və xroniki yorğunluğa qədər dəyişə bilər.

İmplantlardaki titana (Ti) məruz qalma və fərdi baxım məhsullarından nanopartikül (NP) olaraq istifadə edilən titana məruz qalma ən çox titan allergiyası səbəbləridir.

Titan dioksid (Tio 2), bəzi insanlarda allergiyaları tətikləməsini baxmayaraq, toksik olmadığı üçün istehlakçı məhsullarında geniş istifadə olunur. Kağız və boya parlaq və ağ hala gətirdiyi üçün “inci agent” olaraq bilinir. Titan dioksid üçün qida maddələri, həblər və kosmetik məhsullarının tərkibində ola bilər xüsusilə titan tərkibli məhsullar.

Ortopedik və cərrahi implantlar.

Diş həkimi: Diş implantları və kompozitlərdə rəngli piqmentlər.

Günəş qoruyucu maddələr: incə titan dioksid, Günəşdən gələn zərərli ultrabənövşəyi şüaları mane olar.

Şirniyyat: konfet görünüşünü daha parlaq edir və məsələn, diş ətinin çiynində tapıla bilər.

Kosmetika: makiyaj rəngini işıqlandırmaq və intensivləşdirmək üçün istifadə olunur. Göz kətan, ənlik, dırnaq lakı, losyon, pomada və tozda müntəzəm olaraq tapılır.

Diş pastası: Diş Məcunu’nu daha ağ hala gətirmək üçün bir pigment maddəsi olaraq istifadə edilir.

Boya: TIO 2, örtüklərin dayanıqlılığını artırır və ağ rəng verir.

Plastik daşıyıcı çantalar: davamlılığı artırır və ağ rəng verir.

Tibbi dərmanlar və vitamin əlavələri də titan dioksiddən ağ örtük ola bilər.

Pirsinq və Mücevher: saatlar və bədən pirsinqi hər hansı bir məhsulda tapa bilərsiniz.

Bir çox insanın Titanyuma məruz qalmasının ağırlıqlı olaraq diş və tibbi implantlarda, fərdi baxım məhsullarından və qidalardan gəldiyi görülməkdədir. Ti, digər metallara müqayisədə olduqca biolojik olaraq uyğun olduğu düşünməsinə baxmayaraq, xüsusilə diş implantlarında iştirak edən titan ehtimalla müəyyən şərtlər altında bioloji mayelər və toxumaların içində sərbəst qala bilər.

Tədqiqatın çoxunda titan, saf Ti, ərinti və ya Ti oksid kimi nanopartiküllər şəklində dəri baryerinə nüfuz etməz. Lakin, ağız mukozasında Ti penetrasyonunun göstəricisi görüldü.

Tip IV yüksək həssaslığın aşkarlanması üçün mövcud Ti preparatlarla olan yama testi artıq Ti üçün kifayət deyil. Leninfosit stimullaşdırılması testləri daxil olmaqla kontakt allergiyasının aşkarlanması üçün bir sıra digər üsullar təklif olunsa da, hələ də ümumiyyətlə qəbul edilməyib və Ti alerjisinin diaqnozu əsasən klinik qiymətləndirmə əsasında aparılır.

Ti alerjisinin diaqnozu əsasən klinik qiymətləndirmə əsasında aparılır. Klinik allergiya və mənfi hadisələr barədə məlumat nadir hallarda nəşr olunur. Bu, bu metal üçün mümkün reaksiyaların tanınmadığını və aşkarlama metodları və ya metalin əslində nisbətən təhlükəsiz sayıldığı həqiqətlərin olması ilə bağlıdır.

Qızıl, Palladium və Alüminium

Palladium və qızıl dental restorasyonlarda və zinət əşyalarında istifadə olunur. Qızıl da koronar stentləmə və revmatik müalicə üçün istifadə olunur. Palladyumun işə salınması elektronika və kimya sənayesində baş verə bilər.

Alüminium allergiyası daha çox peşə məruz qalması ilə bağlıdır.

METAL ALLERGİYASININ GƏTİRİB ÇIXARDIĞI XƏSTƏLİKLƏR NƏLƏRDİR?

Metal alerjisi alerjenin təmasda olduğu kontakt dermatit və ümumi sistemik allergik kontakt dermatiti kimi qəbul edilə bilər. Metal alerjilerinin ən əhəmiyyətli problemi, ortopedik, diş və ya kardiovaskulyar xəstəliklərdə tətbiq olunan implantların və stentlərin implant çatışmazlığına gətirib çıxarmasıdır.

Günümüzün ağırlıqlı istifadə olunan metal implantlarına gəldikdə, metal alqı-satqısı, metal allergiyası və metal qurğularda baş verən cihaz çatışmazlığı arasındakı əlaqə çox az bilinir.

Günümüzün ağırlıqlı istifadə olunan metal implantlarına gəldikdə, metal alqı-satqısı, metal allergiyası və metal qurğularda baş verən cihaz çatışmazlığı arasındakı əlaqə çox az bilinir.

Bu gecikmiş allergik reaksiyalar bəzən implantların üzərində dərin allergik kontakt dermatit şəklində özünü göstərə bilər və ya implantlı implantın uğursuzluğa gətirib çıxara bilər.

Ürək xəstəliklərində istifadə edilən intrakoroner stentlərin əksəriyyəti nikel, xrom və molibden olan paslanmayan poladdan hazırlanır. Bəzi araşdırmalarda, koroner stent restenozunun nikel alerjisi ilə əlaqəli olduğu göstərilmişdir, xüsusən təkrarlanan restenozda nikel alerjisinin damar tıkanmasına səbəb olan bir faktör olduğu göstərilmişdir

Qızıl allergiyası, qızıl örtmə stent olan xəstələrdə restenoz ilə də əlaqələndirilmişdir və bu səbəblə qızıl istifadəsi böyük nisbətdə azalmışdır.

Ortopedlər tərəfindən istifadə olunan protezlər adətən kobalt-krom-molibden tərkibli materiallardan istifadə edilir. Son illərdə sürətlə artmış metal implantları və implant çatışmazlığı arasında artan narahatlıqlar arasında mümkün bir əlaqə olduğunu göstərir. Kalça artroplastisi olan xəstələrdə metal alerjisi ilə bağlı araşdırmalarda, uğursuz və ya pis implantlı xəstələr arasında metal allergiyasının yayılması təxminən 60% təşkil edir.

Allergik reaksiyalar əsasən kobalt, krom, nikel və molibdenə qarşı müşahidə edilmişdir. Allergik reaksiyaya görə pozulmuş disfunksiya kimi komplikasiyalardan başqa, bəzən az sayda aseptik lenfositik vaskulitik zədələnmələr və ya psevdotumorlar kimi ciddi klinik reaksiyalara səbəb olduğu göstərilmişdir. Belə hallarda, implantların titan bazlı endoprotezləri ilə əvəz edilə bilər. Lakin, hipersensitiv reaksiyalar titan implantlarının yerləşdirilməsindən sonra təsvir edilmişdir, lakin titanyum allerjisi son dərəcə nadirdir.

Ümumiyyətlə titanın allergik riski digər metal materiallardan daha aşağıdır. Lakin, əvvəlcədən implant xəstəliyi, metallara qarşı həssaslıq reaksiyaları və bu reaksiyaları yaşadıqları bir xəstəliyi yama testini sınaqdan keçirmək məsləhətdir.

METAL ALLERGİYASININ DİAQNOZU NECƏ QOYULAR?

Metal həssaslıq reaksiyalarını təyin etmək mümkündürmü?

Metal allergiyasının diaqnostikası üçün təsdiq edilmiş üsullar deri testi (patch testi) və lenfosit transformation testi (LTT) ilə bağlı in vitro qan testləridir.

Yama test ( patch test ) için kullanılan ticari kitler çeşitli yaygın metaller için var olmakla birlikte ortopedik implantların bağışıklık yanıtlarını oluşturmakta sorunları olduğu için teşhis için deri testi uygulanabilirliği ile ilgili sorular bulunmaktadır.

Metal alerjisi üçün ən mühüm testlərdən biri köpekbalığı lenfosit transformasiyası testidir. Bu test xəstənin qan içində bağışıklıq sistemi hüceyrələri ilə təmasda olduğu həssas olan kimyəvi maddələrdən sonra lenfositlərin dəyişməsini ölçməyə əsaslanır. Qanda edilən bu testlərdə yama testlərini təsdiqləmək məqsədli olaraq istifadə edilə bilər.

Yapılabilen digər testlər arasında LTT-nin yeni inkişaf etmiş bir forması olan lenfosit migrasion inhibisyon testi və lenfosit immunostimulyasiya testi (MELISA®) daxildir. Bütün bunlar üçün axın sitometri ölçmələri istifadə edilə bilər. Bütün bunlara baxmayaraq, allergik kontakt dermatitlərinin diaqnozu üçün bir test yoxdur.

Bu testlərin alerji mütəxəssisləri tərəfindən həyata keçirilməsi və zəruri hallarda şübhə halında qan testləri ilə təsdiq edilməlidir.

METAL ALLERGİYASININ MÜALİCƏSİ NECƏ EDİLİR?

Metal allergiyaları bir çox fərqli klinik ilə qarşımıza çıxa bildiyi görülməkdədir. Xüsusilə dermatit şikayətləri olan xəstələrdə metal allergiyası araşdırılması vacibdir. Metal allergiyaları xüsusilə protez və implantların müvəffəqiyyətsizliyi yol aça bildiyi üçün bu cür əməliyyatlardan əvvəl şikayətləri olan xəstələrin tanısın qoyulması uyğun olur protez və implantların allergik olmayan maddələrdən seçilməsi vacibdir. Metal allergiyalarına yol açan alergenləri və reaksiyalar adamdan adama çox fərqli ola biləcəyindən, metal həddindən artıq həssaslığın müalicəsi xəstənin təmas etdiyi alergenləri görə fərdi olaraq edilməlidir.

Metal allergiyalarına təməl müalicə şəkli dəri həddindən artıq həssaslığına yol açan maddənin kullanılmamasıyla həll edilə bilər. Metal allergiyasına ibarət reaksiyada dermatit ön plandaysa lokal iltihab azaltmaq üçün kortikosteroid kremlər və ointments də təklif edə bilər. Onlar həmçinin allergik reaksiya azaltmaq üçün oral antihistaminiklər təyin edə bilərlər.

Metal allergiyasına reaksiyalar daha çoxdursa Oral kortikosteroid də istifadə edilə bilər, ancaq uzun müddət istifadə edilməsi yan təsirlərə səbəb ola bilərlər.

Sistemik reaksiyalar müalicə etmək daha çətin ola bilər. Çünki adətən implantlar səbəb olur. İmplantın çıxarılması bəzən qeyri-metal bir implantın istifadəsini tələb edə bilər. Bununla belə, protez nəticəsində yaranan dəyişiklik çətinliyi mövcud olsa da, allergik süni diz və ya hip protezi nadir hallarda qeyri-metal bir seçim halına gətirilir. Bu hallarda müalicə ümumiyyətlə aktualdır və alerjik reaksiyanı azaltmaq üçün şifahi dərmanlar olur. Sistemik şikayətləri olan xəstələrdə reaksiyaların dayandırılamaması halında onları aradan qaldırmaq olduqca vacibdir.

Nikel səbəbiylə sistemik nikel alerjisi varsa, nikel ilə desensitizasiya müalicəsi aparılır. Bu müalicə ilə müvəffəqiyyətli nəticələrə baxmayaraq, tam bir prosedur müəyyən edilmədi.

Sistemik metal alerjilerini müalicə etmək çətinliyi səbəbindən həkimlər bəzən bir implant seçməzdən əvvəl aşırı həssaslıq testini təklif edirlər. Testlərdən sonra seçiləcək implant və ya protezin seçilməsi xəstə üçün son dərəcə faydalıdır.

NƏTİCƏ OLARAQ

Metal allergiyası immunitet sisteminin metal kimi kimyəvi maddələrdən imtina etdiyi mərhum tipli allergik reaksiyadır. XX əsrdə sənayeləşmə və müasir həyat metallara həssaslıq və metal allergiyasının artmasına gətirib çıxardı.

Bu gün metal allergiyası deyildiyində ən tez qarşımıza çıxan nikel allergiyası, əsasən nikel tərkibli istehlakçı məhsullarına məruz qalma ilə açıqlanmaqdadır.

Metal allergiyasının ümumi əhali səviyyəsində olduğu təxmin edilir və qadınların 17% -i kişilərin 3% -də nikel allergiyası olduğu təxmin edilir.

Titanyum allergiyası tez-tez bilinmir, amma bütün xəstələrin təxminən 4 faizi allergik olduğunu bildirir.

Ümumiyyətlə titanın allergik riski digər metal materiallardan daha azdır. Lakin, əvvəlcədən implant xəstəliyi, metallara qarşı həssaslıq reaksiyaları və bu reaksiyaları yaşadıqları bir xəstəliyi yama testini sınaqdan keçirmək məsləhətdir.

Metal allergiyaları alergik təmas etdiyi yerdə kontakt dermatit olaraq görülə biləcəyi kimi məşhur sistemik allergik kontakt dermatit olaraq da görülə bilər. Metal alerjilerinin ən əhəmiyyətli problemi, ortopedik, diş və ya kardiovaskulyar xəstəliklərdə tətbiq olunan implantların və stentlərin implant çatışmazlığına gətirib çıxarmasıdır.

Metal allergiyasının diaqnostikası üçün təsdiq edilmiş üsullar deri testi (patch testi) və lenfosit transformation testi (LTT) ilə bağlı in vitro qan testləridir.

Metal allergiyalarına yol açan metal müəyyən olunduqdan sonra xəstənin allergik reaksiyaya yol açan metalda kənarlaşdırılması tələb olunur. Buna görə metal allergiyası olan xəstələrdə protez və implant əvvəlində allergiya mütəxəssisləri tərəfindən görülməsi və testlərinin edilib allergiyası müəyyən olunduqdan sonra ən uyğun protez və ya implantın seçilməsi xəstə üçün faydalı olacaq.

Cem Tv Ramazan Ersoy