Grip aşısı haqqında bilməmiz gərəkənlər

Qrip peyvəndi mövsümü təkrar gəldi və ölkəmizdə peyvəndin faydası olub-olmadığı mövzusunda müzakirəyə başladı. Haqlı olaraq ana atalar da qərarsız qalmaqdadırlar. Bu yazıda son elmi məlumatlar və qrip peyvəndi haqqında lazımlı məlumatları verməyi və qrip peyvəndi kimlərə edilməli mövzusunu işıqlandırmağa məqsəd qoyduq.

 

Qrip Xəstəliyi Nədir?

Grip, oktyabr və may ayları arasında yayılmış bir yoluxucu xəstəlikdir. Hər il milyonlarla uşağın xəstə olmasına səbəb olur.

Qripə influenza adı verilən viruslar səbəb olur. Hər kəs qrip ola bilər. Qrip birdən başlayan atəş, öskürək, burun axıntısı, boğaz baş və əzələ ağrısı ilə özünü göstərər.

 Qrip Xəstəliyi Niyə Əhəmiyyətlidir?

Qrip xəstəliyi uşaqlarda ciddi nəticələrə səbəb olan xəstəliklərdən biridir. Uşaq xəstələrin böyük qisimi xəstəliyi problemsiz yaıamaqda lakin xüsusilə kiçik uşaqlar, yaşlılar, hamilələr və altda hər hansı bir xəstəliyi olanlarda daha ağır təhlükəli ola bilər. Qripə yoluxan 100 hadisədən biri ölümlə nəticələnir. 5 yaş altı xüsusilə 2 yaş altında olanlarda xəstəxanaya yerləştirmə və ölüm hadisəsi daha sıx görülməkdədir. Qrip xəstəliyi, pnevmoniya, böyrək çatışmazlığı, ürək və beyində iltihab və astmanın qızışdırılmasında səbəb ola bilər. İmmunitet sistemi pozulmuş və hər hansı bir xroniki xəstəliyi olan xəstələrdə daha çox müşahidə olunur.

Qrip Xəstəliyini Ağır Keçirmə Riski Olan Uşaqlar Hansılardır?

– 6 ay -5 yaş arası uşaqlar

– Xroniki ağciyər xəstəliyi (məsələn astma), ürək-damar xəstəliyi (təcrid təzyiq yüksəkliyi xaric), böyrək, qaraciyər, əsəb, qan və metabolik xəstəliyi (məsələn şəkər xəstəliyi) olanlar

– İmmuniteti zəif olanlar

– Aspirin istifadə edənlər

-Yuvada qalanlar

– Çox kök olanlar

 Qrip Peyvəndi Növləri Hansılardır?

Qrip peyvəndləri, effektiv (ölü), canlı və rekombinant (DNT texnologiyalı) olmaqla 3 tipdir. Ölkəmizdə bu gün üçün yalnız egeyri-aktiv (ölü) peyvənd mövcuddur. Aktiv olmayan peyvənddə canlı virus yoxdur. Virusun immuniteti stimullaşdırmaq üçün müəyyən bir hissəsi var. Son illərdə fəaliyyəti daha geniş olan 4 viruslu (Quadrivalent) peyvəndlər istifadəyə girmişdir. Lakin üç viruslu (trivalent) peyvəndlər hələ də istifadə edilməkdədir və hər hansı birisinin seçilməsi mövzusunda elmi otoritelerin bir təklifi yoxdur.

 Qrip Peyvəndinin Qoruyuculuğu Nə Nisbətdədir?

Bizim cəmiyyətimizdə illərdir qrip peyvəndinin effektivliyi mövzusunda müzakirələr davam etməkdədir. Edilən araşdırmalarada qeyri-aktiv (ölü) peyvəndlərin uşaqlarda qoruyuculuğu% 43-91 nisbətində müəyyən olunmuşdur. Canlı peyvənd da bənzər nisbətlərdə qorumaqdadır. Peyvənd qripin şiddətini qarşısını almaqda də olduqca müvəffəqiyyətlidir. Qrip olan uşaqların reanimasiyaya yatışı 74% azaltmaqdadır. Ölümləri də 65% nisbətində azaldır. Göründüyü kimi nəticələr olduqca təsirli olduğunu göstərir.

 Qrip Peyvəndi Kimlər Olunmalıdır?

Qripə peyvəndi olunmasında heç bir zərəri olmayacaq düşünülen 6 aydab böyük bütün insanlara tövsiyə olunur. Qrip epidemiyaları zamanı ölən xəstələrin yarıya yaxının altda hər hansı bir xəstəliyi olmayan sağlam kəslər olduğunun görülməsi səbəbiylə daha əvvəl yalnız qripi daha şiddətli keçirməsinə səbəb olacaq bir xəstəliyi olan şəxslərə tövsiyə olunurdu, 2004-2005 mövsümündən etibarən sağlam olan uşaqlara da peyvənd olunması təklif edilmişdir.

 Qrip Peyvəndinin Vaxtı və Dozası Nədir?

Qrip faktorlarının ildən ilə dəyişməsi və qalıcı immunitet buraxmaması səbəbiylə hər il yenidən edilməlidir. Sentyabr ayı içində çıxan peyvəndin oktyabr sonuna qədər edilməsi təklif olunmaqdadır. Lakin daha gec də edilə bilər. Qrip mikrobunun sıxlığının ən çox olduğu dövrlər fərqli bölgələrdə yanvar-fevral ayları da ola bilər. Qrip peyvəndi olunduqdan 2 həftə sonra qoruyuculuğu başlamaqda və mövsüm ərzində davam etməkdədir.

Qrip peyvəndi 6 ay-8 yaş arasındakı uşaqlara ilk dəfə edilirsə 1 ay arayla 2 doza edilməlidir. Daha sonrakı illərdə tək doza olaraq davam edilməlidir. 8 yaşından böyüklərə isə ilk dəfə edilirsə yenə də tək doza olaraq edilməlidir. 2016-ci ilə qədər 6-35 ay arasındakı uşaqlara ½ doza uyğulanmaqdaydı. Lakin tədqiqatlar göstərir ki onlara da tam doza edilməsi daha təsirli olacaq. Lakin hələ ½ doza edilməsi təklif edilən peyvəndlərin olması səbəbiylə tətbiq olunacaq peyvəndin prospektüsüne baxıldıqdan sonra dozanın təyin olunması uyğun olacaq.

Yumurta Allergiyası Olan Uşaqlara Qrip Peyvəndi Oluna Bilər?

Fərqli şəkildə çıxarılan aşılarda olmaqla bu gün üçün istifadə etdiyimiz həm ölü həm də canlı qrip peyvəndləri yumurta protein qalığı ehtiva etməkdədir. Lakin çox az miqdarda olması ciddi bir reaksiyaya səbəb olması mümkün deyil. Hər nə qədər peyvənd prospektüslerinde yumurta allergiyası olan uşaqlarda edilməməsi təklifi ilə birlikdə Amerikan Pediatriya Akademiyası (AAP), açıb (immunizasiya proqramları Məsləhət Komitəsi) və CDC (Xəstəlik Nəzarət və Tədbirə Mərkəzi) yumurta allergiyası olan uşaqlara qrip peyvəndi edilməsində hər hansı bir zərərin olmadığını bildirir. ACIP və CDC əgər yalnız kurdeşen(Övrə) olursa hər hansı bir xüsusi tədbirə ehtiyac olmadığı, lakin daha şiddətli reaksiya olanlarda hər hansı bir reaksiya olması vəziyyətində (ki bu yumurtadan asılı olmayaraq peyvəndin hər hansı bir maddəsinə də də ola bilər) müdaxilə ediləcək dərmanların olduğu bir yerdə həkim nəzarətində edilməlidir. AAP isə hansı şiddətdə olursa olsun yumurta allergiyası olan bütün uşaqlara hər hansı bir peyvənd üçün təklif edilənlər əlavə tədbirlər olmadan ölü və ya canlı peyvəndin olunmasını gçstərməkdədir.

Rekombinant (DNT texnologiyalı) peyvəndlər yumurta zülalı ehtiva etmir, lakin bu gün üçün ölkəmizdə yoxdur.

Qrip peyvəndi digər peyvədlərlə birlikdə edilə bilər?

İnaktif (ölü) qrip peyvəndi digər peyvəndlərlə birlikdə edilə bilər. Lakin inyeksiyalar fərqli anatomik bölgəyə edilməlidir. Ayrıca sətəlcəm peyvəndi ilə birlikdə verildikdə daha çox qızdırmaya səbəb olduğu bildirilmişdir. Birlikdə edilə bilən, lakin gızdırması yüksələn  uşaqlarda diqqətli olmalıyıq.

 Qrip peyvəndi olunmayacaq hallar hansılardır?

– Peyvəndin içindəki hər hansı bir maddəyə qarşı allergiya olması

– Peyvəndin bir doza edildikdən sonra həyatı təhlükə daşıyan allergik bir reaksiyanın olması

– Orta-şiddətli səviyyədə qızdırmalı və ya qızdırmasız kəskin bir xəstəlik vəziyyətində edilməməlidir. Lakin yüngül xəstəlik vəziyyəti peyvəndə mane deyil.

– Qrip peyvəndi edildikdən sonrakı 6 həftə içində Guillain-Barre sindromunun inkişafı var isə daha sonrakı dozalarda diqqətli olunmalıdır

Nəticə olaraq;

– Qrip xəstəliyi yəni influenza ümumiyyətlə oktyabr-May ayları arasında yayılan və ağır seyredilən bir xəstəlikdir

– Xüsusilə 6 ay-5 yaş arasında və altda xroniki xəstəliyi (astma kimi) və immuniteti düşük olan uşaq qrip xəstəliyini ağır keçirmə baxımından risk altındadır

– geyri-aktiv (ölü), canlı və rekombinant (DNT texnologiyalı) olmaqla 3 tip qrip peyvəndi vardır. Ölkəmizdə yalnız geyri-aktiv (ölü) peyvənd mövcuddur

– geyri-aktiv (ölü) peyvəndlərin uşaqlarda qripdən qoruyuculuğu% 43-91 nisbətində müəyyən olunmuşdur.

– Qrip peyvəndi edilməsində zərəri olmayan 6 aydan böyük bütün şəxslərə təklif edilməkdədir.

– Sentyabr ayı içində çıxan peyvəndin oktyabr sonuna qədər edilməsi təklif olunur.

Önəmli qeyd

Uşaqlardakı immunoloji-allergik xəstəliklər üçün uşaq allergiya-İmmunologiya mütəxəssisləri, yetişkinlərdə yetişkin allergiya-İmmunologiya mütəxəssisləri üst ixtisas etmiş və təcrübəli olan və diplomu olan həkimlərdir. Qrip peyvəndi üçün allergik baxımdan zərərli olacaq xəstələrin bir İmmunologiya və allergiya xəstəlikləri mütəxəssisi tərəfindən qiymətləndirilməsi lazımdır.

0 cevaplar

Cevapla

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir