İndiki vaxtda xəstəliklərin müalicəsi üçün yeni dərmanlar inkişaf etdirilərkən bu dərmanlara qarşıda bədənimiz tərəfindən allergik reaksiyalar meydana gəlməkdədir. Dərman allergiyaları əslində çox məşhur allergik xəstəliklərdən deyil lakin hər keçən gün yeni dərmanlarla birlikdə daha tez görülməyə başlamışdır. Sizlərə bu yazımızda dərman allergiyalarının necə meydana gəldiyini yazdıq.

Dərmanlara qarşı yaranan allergik reaksiyalara baxıldığında immunitet mexanizmlərini təyin təsnifat sisteminə görə 4 sinifə bölmək olar.

Bu sinifləndirmə sistemi aşağıdakıları daxil edir:

Immunoglobulin E (IgE) anticisimlərinin (tip I) vasitəçilik etdiyi ani tib reaksiyalar

Bu cavab əsnasında dərmana qarşı yaranan immunoglobulin E (IgE) antikorları bu kəsləri dərmana qarşı həssas edir. Bundan sonra bu həssas kəslər dərman ilə təkrar qarşılaşsa dərman allergiyasına aid şikayətlər meydana gələr. Bu tip Dərman allergiyasına adamın həssas hala gəlməsi üçün adamdan adama dəyişən bir müddətə ehtiyac vardır. Bəzi insanlar bir dərmanı dəfələrlə istifadə etdikdən sonra həssas hala gələrkən bəziləri çox daha erkən dərmanın ikinci üçüncü dozasında əlamət verir. Xüsusilə anafilaktik şok (allergik şok) ürtiker (kurdeşen) kvinke ödemi, nəfəs darlığı kimi şikayətlər bu yolla meydana gələr. Dərman alındıqdan bir neçə dəqiqə və ya saat sonra sürətlə bu şikayətlər ortaya çıxar. Bu allergik reaksiyalar testlər ilə ortaya çıxarıla  bilər.

 Immunoglobulin G (IgG) və ya immunoglobulin M (IgM) anticisimlərinin (tip II) vasitəçilik etdiyi sitotoksik reaksiyalar

Immunglobulin G (IgG) və ya immunoglobulin M (IgM) anticisimlərinin (tip II) vasitəçilik etdiyi sitotoksik reaksiyalar daha nadir görülən trombositopeni, anemiya, kimi qan hüceyrələrində düşüklüklərə yol açar. Dərman alındıqdan sonra müddət olaraq dəyişən olmaqla birlikdə dərhal və ya daha sonra ortaya çıxa bilər.

Immün kompleks reaksiyalar (tip III)

Immün kompleks reaksiyalar (tip III) dərman alındıqdan həftələr sonra ortaya çıxa bilər. Serum xəstəliyi vaskulit, artralji atəş, töküntü kimi tablolar alınan dərmanlardan 1-3 həftə sonra görülə bilər.

Hücrəvi immunitet mexanizmləri tərəfindən ortaya çıxan gecikmiş tip reaksiyalar (tip IV)

Hücrəvi immunitet mexanizmləri tərəfindən ortaya çıxan gecikmiş tip reaksiyalar (tip IV), çoxu kontakt yolla məruz qalınan dərmanlarla görülür. Dəriyə tətbiq olunan kremlərin tərkibində olan dərmanlar və ya qatqı maddələrinə bağlı yaranan kontakt dermatit ən sıx görülən allergik mənzərədir. Ciltdə ortaya çıxan dəri töküntüləri tip IV allergenlərlə bağlıdır. Dərman tətbiq olunmasından sonra ümumiyyətlə 2-7 gün içində ortaya çıxarlar. Bu allergik reaksiyalar ilə əlaqədar allergiya testləri edilə bilər.

Bu bütün immunitet mexanizmləri xaricində psödoallergik reaksiyalara gətirib çıxaran dərmanlar vardır. Bəzi dərmanlar birbaşa olaraq allergiya hüceyrələrini xəbərdar edərək allergiya hüceyrələrindən histamin adını verdiyimiz kimyəvi maddələrin salınmasına yol açar. Bu cür reaksiyalar xüsusilə NSAİ ağrı kəsici dərmanlar, ACEİ daxil  edən təzyiq dərmanları və radyokontrast qeyri-şəffaf maddələr ilə görülür və immün sistemin digər yollarını istifadə etmədən ciddi reaksiyalara gətirib çıxarar.

Dərman allergiyası fərqli mexanizmlərlə ortaya çıxdığı üçün fərqli şikayətlər və klinik görünüşlərə gətirib çıxarar. Bu səbəblə, bir dərmana bağlı allergik pozuqluq olduğuna dair şübhə varsa, dərman allergiyası diaqnoz və müalicəsində təcrübəli bir allergiya mütəxəssisinə danışılması məsləhətdir.

 Önəmli Məlumatlar

Allergiya mütəxəssisləri isə (yeni adıyla İmmünoloji və Allergiya Xəstəlikləri Mütəxəssisi) 18 yaşından böyüklərdə görülən astma və allergik xəstəliklər mövzusunda xüsusi təhsil alaraq İmmünoloji və Allergiya Xəstəlikləri Mütəxəssisi diplomu alan və eyni zamanda da Daxili Xəstəlikləri və ya Döş Gəfəsi Xəstəlikləri və ya Dermatoloji Mütəxəssisi olan həkimlərdir.